پورتال شهر مجازی کاشان

قمصر

قمصر، شهرگل و گلاب ، پایتخت گل سرخ
و آن زمان که خداوند اراده کرد تا بنای کعبه نهاده شود استعداد و و لیاقت رویش گل محمدی را به شهر ما عطا فرمود تا آن خانه مقدسش را عطرآگین سازد.
آنچه درباره قمصر و کیفیت گل محمدی آن می‌دانیم بیشتر محدود به کیفیت گلاب ناب است. در صورتی که اساسی ترین ترکیبی که موجب اشتهار این محصول شده است میزان فوق‌العاده اسانس گل قمصر است. البته در اینجا شایان ذکر است که اسانس با عطر تفاوت دارد بدین معنا که عطر بخش پارافینی اسانس می‌باشد.

در این خصوص به نقل از متخصصان این امر آمده است: در سالهای ۱۳۵۴-۱۳۵۲ خورشیدی کارشناسان بلغاری که روی گل سرخ محمدی بررسی می‌کردند دریافتند که گل سرخ محمدی قمصر در سنجش با نمونه‌های همگون در دیگر نقاط کشورمان از کیفیت چشمگیر و برتر برخوردار است. از همین روصنایع یشرفته عطرسازی جهان، به ویژه کسورهای اروپایی ـ که از فناوری های گسترده و بالایی برای تبدیل آن به فراورده عطر بهره‌مندندـ به کاربرد اسانس عطر گل محمدی قمصر روی آورده‌اند؛ به گونه‌ای که همه ساله مقدار زیادی اسانس تولیدی به وسیله کشورهای اروپایی از ایران خریداری می‌شود. این زمینه( کیفیت اسانس قمصر) سبب گشته تا عطر و گلاب قمصر از دیرباز همانند فرآورده نامی ماندگار بماند. علت این همه تاکید بر گلاب قمصر مرغوبیت فوق‌العاده گل تولیدی قمصر بوده و این به سبب شرایط طبیعی ویژه قمصر است. چه در گذشته و چه در امروز بهترین و عالیترین محصول گل و گلاب و طلای معطر با عیار بسیار بالا که دقیقا منطبق با استانداردهای آن می‌باشد محصول آب و خاک و اقلیم این سازمان است. در کنار این عامل اساسی، روش سنتی گلابگیری قمصر را باید حاصل هنر، ذوق، سلیقه، پشتکار و ابتکار مردم آن دانست. مردمی که با الهام از فرهنگ اراده و سابقه درخشان نظام اجتماعی خویش آن را پرورانیده و توسعه داده‌اند. از این رو باید برای تجارب ارزشمندی که طی سالیان دراز در این مسیر کسب کرده‌اند ارزش‌گذاری نمود.قمصر

آثار تاریخی
قمصر در هزار توی تاریخ خود ناگفته‌هایی چنان گنجینه‌های گرانبها دارد که تاکنون بر اثر عوامل گوناگون مهجور و ناشناخته مانده‌است. آوای قمصر بر آن است از این شماره به مساعدت محققین و دانشجویان به این مهم پرداخته و دیوان گذشته را در برابر دیدگانتان ورق زند. در ۵ کیلومتری شمال قمصر و ۳۰ کیلومتری جنوب کاشان، در تنگنای رودخانه قمصر به طرف جلگه کاشان سدی موسوم به سد قمصر ساخته شده‌است. تاریخ ساخت سد را به دوره سلطان جلال الدین ملکشاه سلجوقی (۴۸۵-۴۶۵ ه-ق) نسبت داده‌اند. با توجه به شباهتهای بسیاری که میان طرح و معماری ساختمان فعلی سد قمصر با سد قهرود وجود دارد این نتیجه حاصل می‌شود که سد مربوط به ملکشاه سلجوقی به مرور زمان تخریب گردیده و مجدداً در دوره صفویه (شاه عباس اول) سد فعلی برروی شالوده سد باقی‌مانده از سد دوره سلجوقی احداث شده‌است. دیوار سد در عمق دره در حدود ۴۰ متر طول و در سطح فوقانی در حدود ۸۰ متر طول و ۲۲ متر ارتفاع دارد. ضخامت دیواره سد ظاهراً در مرحله اول ساخت حدود ۱۴ متر بوده که بعداً به حدود ۲۶ متر افزایش یافته‌است. مصالح مورد استفاده در سد سنگ و ملات ساروج می‌باشد. دیواره اصلی سد در قسمت زیر آب و در وسط دارای جزر پشتیبانی محکمی بوده، که دیواره را در مقابل فشار وارده از طرف مخزن حمایت می‌کرده‌است. ظاهراً این جزر کافی نبوده و مجدداً در قسمت زیر آب و به فاصله ۵/۱۲ متری دیواره اصلی، دیواره دیگری به ضخامت ۳ تا ۴ متر کشیده شده‌است. سپس فاصله بین آن دو را با سنگ و ملات پر نموده‌اند. در حاشیه شرقی سد، رأس بقایای آب گذاری باقی‌مانده که ظاهراً آب اضافی و طغیانی سد از طریق آن خارج می‌گردیده‌است. معمار سد جهت تنظیم بموقع آب پشت سد و جلوگیری از فشار وارده بر دیواره آبگیر از طریق آن خارج می‌گردیده‌است. معمار سد جهت تنظیم به موقع آب پشت سد و جلوگیری از فشار وارده بر دیواره آبگیر (مخزن) اقدام به ساخت دو دریچه برجی شکل به فاصله حدود ۲۰ متر از یکدیگر بر روی دیواره سد نموده‌است.

جغرافیای طبیعی
قمصر در دره ای زیبا به طول تقریبی ۹ و عرض تقریبی ۴ کیلومتر واقع شده است . این دره ناحیه ای کاملاً سرسبز مشتمل بر درختان میوه با تنوع فراوان و بوستان های گل محمدی می باشد . قمصر دارای ۷ محله بوده که عبارتند از :
سر رود ، بالا ، میان ده ، سادات ، پایین ، فرفهان و بن رود . از مناطق دیدنی قمصر علاوه بر مناظر طبیعی ، بوستان ها و پارک های آن می توان اشاره داشت به چشمه آب معدنی صالح با چشم اندازی زیبا در دامنه کوه های فرفهان . تمام فصول قمصر زیباست اما بهار و تابستان رؤیایی آن میزبان هزاران میهمان جویای آرامش است . همزمان با موسم رویش گل و آغاز گلاب گیری ( به ویژه در ایام جشنواره گل وگلاب ) سیل مشتاقان به سوی قمصر سرازیر می شوند تا مشام خود را با رایحه بهشتی گل محمدی عطر آگین نمایند . شهر قمصر هر چند در فاصله سی کیلومتری کویر قرار گرفته
اما به دلیل اقلیم خاص کوهستانی و ارتفاع ۲۰۰۰ متر از سطح دریا و قرار گرفتن در میان کوه های مرتفع از آب و هوای معتدل و مطلوب بهره مند می باشد . به طوری که تابستانش مطبوع و معتدل و زمستانش قابل تحمل و از سرمای ملایمی برخوردار است .

تحولات تاریخی و فرهنگی
در خصوص تاریخ قمصر به طور قطعی و بر اساس اسناد معتبر باید گفت : کشف چند مسکوک در پای کوه های اشک که دارای ضرب داریوش اول هخامنشی ، ضرب دوره سلوکیان و ضرب دوره اشکانیان است . به عنوان معتبر ترین سند در مطالعات بیانگر تاریخ حداقل ۲۵۰۰ ساله این دیار است . از سوی دیگر وجود گورستان های وسیع با اشیای مختلف دفن شده مؤید زندگی در دوره های کهن قبل از اسلام است .
از آثار مهم و معتبری که در دوره اسلامی بنا شده محراب مسجد امام حسن ( ع ) است . این محراب قدیمی ترین اثر تاریخی موجود در شهر قمصر است با گچ بری های بسیار زیبا و بدیع دوره ایلخانی ، که در آن دو کتیبه قرآنی به خط کوفی و به صورت برجسته و بسیار ظریف وجود دارد . این شاهکار گچ بری که در منطقه بی نظیر است ، مربوط به تقریباً هزار سال پیش بوده ، و از بار هنری و تاریخی زیادی برخوردار است و بی تردید از این نظر حتی با خانه های تاریخی کاشان نیز قابل قیاس نیست . ازجمله آثار قابل ذکر دیگر بنای مسجد جامع قمصر در محله پایین است . درخت چنار تنومند و کهنسال جلوی خان مسجد با محیط ۱۵ متر خود و با طول عمر بیش از ۲۵۰۰ سال ، قدمت تاریخی بنای مسجد را گواهی می دهد . از جمله جاذبه های برجسته و آثار مهم تاریخی قمصر کاروانسرای عباسی ، از سلسله کاروانسراهای دوران شاه عباس صفوی است که در فاصله دوکیلومتری از شهر قمصر در مسیر راه کاروان رو تاریخی کاشان _ قهرود _ اصفهان بنا گردیده است . از جمله ویژگی های این کاروانسرا نزدیکی آن به قمصر و تأثیر فوق العاده آن در طول تاریخ این دیار است .

مذهب و آیین عزاداری
با توجه به اهمیت و عمق تأثیر مراسم عزاداری سنتی در ابعاد مختلف زندگی ساکنان قمصر و همچنین پیچیدگی ها و نظم و اصول بسیار دقیق و قابل توجه در نحوه اجرای آن مختصراً به مطالبی بسنده می کنیم . تنظیم عزاداری سنتی در قمصر به زمان مرحوم آیت اله ملاشاه فضل اله بر می گردد به نحوی که وی با تأسیس علم و نخل شاه فضل در محله بالای قمصر و سپس تسری آن به دیگر محلات و در نتیجه نظم و ترتیب بین هیأت ها ، علم ها و نخل ها عزاداری سنتی را در قمصر رواج داد .
عمده ترین بخش عزاداری قمصر مربوط به روز عاشورا است که بر خلاف تمام مراسم شبهای قبل از آن و برخلاف اکثر نقاط کشور تمام هیأت ها در نقش های مختلف میهمان و میزبان به شکل خاصی با هم یکی شده عزاداری می کنند .
وجود بقعه امامزاده داود بن حسن بن علی بن ابیطالب (ع) در محله بالا و بقعه سلیمان بن داود (ع) فرزند ایشان در محله پایین نشان دهنده نفوذ فرهنگی اسلام در همان ابتدا به این دیار است .

محصولات و صنایع دستی
در شهر قمصر نیز به علت الگوی غالب اقتصاد معیشتی در بخش صنایع دستی دستاوردهای زیادی در طول زمان به جای مانده است از مجموع صنایع دستی این شهر می توان صنعت قالیبافی ، گلابگیری ، صابون پزی و جوزقند سازی را نام برد . از نظر نوع محصولات باید گفت انواع گونه گون محصولات سردسیری در قمصر وجود دارد نظیر : بادام ، گردو ، فندق ، زرد آلو ، انواع گونه های گلابی ، آلو زرد ، انواع سیب درختی ، به ، گیلاس ، خرمالو ، انگور ، هلو، الگ ( گونه ای از هلو ) ترشه ( گونه ای از گلابی ) انواع آلوچه برقانی ( بخارا ) اگرچه این محصولات حجم تولید محدودی دارد ولی به علت موقعیت آب و هوایی و آب و خاک قمصر ، از بهترین کیفیت برخوردار است و علت آن تمرکز فوق العاده اسانس ، نظیر گل و گل محمدی است . در این میان آلوچه خشک و سبز در آمد عمده کشاورزان شهر محسوب می شود .

تاریخچه گل محمدی ، طلای معطر
در بین گونه های متنوع رزها وسرخ گل ها ، سرخ گل ایران یا گل محمدی که از خانواده Rosaceus است و در منابع مختلف و در کشور های غبی و انگلیسی زبان به Rose Domask معروف است ، گونه منحصر به ایران می باشد به طور کلی درمنابع مختلف و طبق نظر اکثر کارشناسان زیست گیاهی گونه مذکور از ابتدا در ایران پرورش یافته و از این کشور به دیگر نقاط جهان پخش شده است . در نشست مورخ ۲۲/۹/۷۴ خورشیدی گل سرخ محمدی با ویژگی های مذکور به عنوان ( گل ملی ) تأیید و برگزیده شد . به طور کلی هر چه ارتفاع منطقه بیشتر و هوا سردتر باشد بهترین محیط اقلیمی برای پرورش گل محمدی ایجاد خواهد شد . در کتاب جامع قانون در طب از شیخ الرئیس ابوعلی سینا نکات ارزنده ای از خواص گل و گلاب مطالبی نگاشته گردیده است . طبق نظر متخصصان ، قمصر خاستگاه دیرین گل و گلاب است . بر اساس یک دیدگاه در عصر ملکشاه سلجوقی نماینده یکی از اتابکان روم شرقی از دامنه های کوه اسبی قمصر مقداری گل سرخ خودرو با خود به شهر دمشق که آن روزها « داماسکوس » خوانده می شد می برد و در آنجا پرورش داده می شود . دلیل این ادعا در حال حاضر ، اطلاق نام داماسک رز یا رزاداماسنا در فرهنگ لاتین و در زبان کشورهای انگلیسی زبان به گل سرخ ایران می باشد .
از دیگر اسناد موجود درباره گل و گلابگیری در قمصر وجود ( سفرنامه شاردن ) سیاح فرانسوی است که در دوران صفویه نگاشته شده است . وی در جلد های سوم و چهارم سفرنامه اش به طور مفصل به عرقیات مختلف و نحوه تولید و کاربرد آنها اشاره می کند .
همچنین از خواص گل و صنعت گلابگیری در ایران آن روز بحث کرده ، شرح مبسوطی از فرایند شهد و خواص گلاب دارد ، نکته مهم این است که وی می نویسد « از این شربت مطبوع به سرتاسر مشرق زمین صادر می شود و کشتی هایی که کاملاً انباشته از آن است به سوی هندوستان عزیمت می کنند » این همه بیانگر رونق فوق العاده این صنعت در دوران گذشته است .
دیگر منبعی که در این باب به نکاتی اشاره دارد فرهنگ دهخدا است . این مطلب در سالهای ۳۷-۱۳۳۸ هجری شمسی نگارش شده است و اشاره دارد : « محصول عمده قصبه قمصر گل محمدی است و در فصل بهار و موسم برداشت گل ، عطر گل های قصبه از چند کیلومتری به مشام می رسد »
علت این همه تأکید بر گلاب قمصر ، مرغوبیت فوق العاده گل تولیدی قمصر بوده و این به سبب شرایط طبیعی ویژه قمصر است . در کنار این عامل اساسی ، روش سنتی گلابگیری قمصر را باید حاصل هنر ، ذوق ، سلیقه ، پشتکار و ابتکار مردم آن دانست .

گلابگیری سنتی :

ابزار و وسایل گلابگیری سنتی
۱٫ دیگ مسین ۲٫ تغار سفالین که امروزه جای خود را به تغار مسین داده ۳٫ پارچ دسته دار مسین با ظرفیت حدود ۳۰-۴۰ لیتر ۴٫ چهار عدد نی چوبین توخالی که دو به دو در انتها به یکدیگر متصل شده ۵٫ حوض آب که کار دستگاه تبرید را انجام می دهد ۶٫ دستگاه حرارتی مستقیم در زیر دیگ مسین که به وسیله گاز تغذیه می شود .
در مجموع گلاب خوب ، بوی خوش و طعم کمی تند و تلخ دارد و از نظر ظاهری بی رنگ ، زلال ، بدون سرب و ماده خارجی و بوی ترشیدگی و دارای بوی ویژه گل محمدی می باشد .
گلاب از حیث درجه خلوص به چند دسته تقسیم می شود که عبارتند از : گلاب سنگین ( درجه ۱ ) گلاب سنگین ( درجه ۲ ) گلاب سه آتشه ( سه گل ) گلاب پس آب و گلاب زیر عطری .
در سالهای ۵۲-۱۳۵۴ خورشیدی کارشناسان بلغاری که روی گل سرخ محمدی بررسی می کردند دریافتند که گل سرخ محمدی قمصر در سنجش با نمونه های همگون در دیگر نقاط کشورمان از کیفیت چشمگیر و برتر برخوردار است .
از همین رو صنایع پیشرفته عطر سازی جهان به ویژه کشورهای اروپایی که از فن آوری های گسترده و بالایی برای تبدیل آن به فراورده عطر برخوردارند به کاربرد اسانس گل محمدی قمصر روی آوردند . شهره عالمگیر باغ شهر قمصر در زمینه تولید گلاب ناب برهمگان واضح و مبرهن است . هماره در طول تاریخ و گستره گیتی حتی در دورترین نقاط این کره پهناور و در مختصات ذهن همگان سابقه تاریخی و شهره ملی و جهانی این صنعت در انحصار قمصر است و نام گلاب با کلمه قمصر عجین شده و در نتیجه گلاب به صورت فراورده نامی قمصر ماندگار شده است . از میان انواع گسترده عطریات جهان قابلیت و اهمیت عطر و گلاب قمصر تا بدانجاست که هر ساله برای معطر نمودن مقدس ترین نقطه عالم ، کعبه معظمه ، فقط از گلاب ناب قمصر استفاده می شود . پس این انتخاب و افتخار گویای نکات مشخصی از ویژگی های گلاب قمصر است .
جذابیت ، شکوه و چتر تبلیغاتی قمصر در موشم شکفتن گلهای محمدی و مراسم اصیل سنتی گلابگیری تا بدانجاست که خیل عظیمی از گردشگران و سیاحان ازخارج و داخل کشور زحمت طی مسافت های طولانی را متحمل می شوند تا به قمصر آمده ، اندکی در سایه سار گلستان های باشکوه آن این مراسم را به نظار بنشینند . بازدید سالانه بیش از ۵۰۰۰۰۰ نفر گردشگر مشتاق داخلی و خارجی از مراسم گلابگیری قمصر و برگزاری جشنواره بین المللی گل و گلاب در این شهر دلیل مشخصی بر این مدعاست .

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *